در شعر سنایی، حاکمان به‌ سبب ظلم، خودکامگی و بی‌اعتنایی به عدالت، قاضیان به‌ سبب فساد و دنیاطلبی، عالمان به‌ سبب علم‌فروشی و دوری از حقیقت و حتی صوفیان به‌ سبب ریا، ظاهرسازی و تهی شدن از معنویت راستین، بارها و بارها مورد خطاب و سرزنش قرار می‌گیرند. آنچه این انتقادها را برجسته می‌سازد، نه صرف تندی زبان، بلکه پشتوانه‌ی فکری و اخلاقی آن‌هاست. سنایی از موضع انسانی مسئول و اندیشمندی متعهد سخن می‌گوید؛ کسی که معیار قضاوتش نه قدرت و مقام بلکه حق، عدالت و کرامت انسانی است.

کتاب حاضر با عنوان «آینه‌ی نقد» تلاشی است برای واکاوی منسجم و روشمند این بُعد کمتر کاویده شده از اندیشه و شعر سنایی. در این کتاب، کوشیده‌ایم با تحلیل دقیق شواهد شعری و قرار دادن آن‌ها در بستر تاریخی و اجتماعی عصر سلجوقی، نشان دهیم که انتقادهای سنایی واکنشی احساسی یا مقطعی نیست، بلکه حاصل نگاهی ژرف، تجربه‌ای زیسته و دغدغه‌ای اصلاح‌گرایانه است. شعر او در این معنا، نه تنها آینه‌ی روح شاعر، بلکه بازتاب‌دهنده‌ی واقعیت‌های جامعه‌ای است که در آن زیسته و رنج برده است.

از سوی دیگر، این کتاب بر آن است تا نشان دهد که شعر سنایی را می‌توان همچون سندی تاریخی ـ اجتماعی خواند؛ سندی که اگرچه به زبان هنر و تمثیل نوشته شده، اما اطلاعاتی ارزشمند درباره‌ی مناسبات قدرت، وضعیت نهادهای دینی و اخلاقی، و ذهنیت عمومی جامعه‌ی آن روزگار در اختیار ما می‌نهد. چنین خوانشی، افق تازه‌ای پیش روی مطالعات ادبی می‌گشاید و پیوند میان ادبیات، تاریخ و جامعه‌شناسی را پررنگ‌تر می‌سازد.

امید آن است که این پژوهش، افزون بر تعمیق شناخت ما از شخصیت فکری و هنری سنایی غزنوی، به بازاندیشی در مفهوم «ادبیات متعهد» یاری رساند و نشان دهد که چگونه شعر، حتی در قالب‌های کلاسیک و کهن، می‌تواند ابزاری نیرومند برای نقد قدرت، افشای ریاکاری و دفاع از ارزش‌های انسانی باشد. بی‌گمان، بازخوانی انتقادهای سنایی، نه تنها برای فهم گذشته، بلکه برای اندیشیدن به مسائل امروز نیز الهام‌بخش و راه­گشاست؛ چرا که بسیاری از پرسش‌ها و دردهایی که او با آن‌ها درگیر بود، همچنان در اشکالی تازه، پیش روی انسان معاصر قرار دارد.

فصل اول: سنایی غزنوی؛ زندگی، تحول فکری و جایگاه ادبی

فصل دوم: ادبیات اعتراض در سنت فارسی

فصل سوم: پیشینه­ی ادب اعتراض

فصل چهارم: تحلیل انتقاد از اقشار مختلف جامعه از پایینترین طبقات تا بالاترین سطوح

فصل پنجم: انسان کامل از نظر سنایی